Stan wyższej konieczności

Przesłanki wyłączenia odpowiedzialności karnej

Art. 26.  § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.

§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.

§ 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.

§ 5. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony

Zwrot "nie popełnia przestępstwa" oznacza wyłączenie bezprawności czynu.

Aby ratować jedno dobro chronione prawem, poświęca się inne dobro prawem chronione, co ustawodawca uznaje za społecznie celowe, gdyż dobro ratowane przedstawia wartość wyższą od poświęconego. Podstawową przesłanką tego kontratypu jest stan niebezpieczeństwa zagrażający dobru chronionemu prawem. Niebezpieczeństwo to taki stan rzeczy, w którym dobru takiemu obiektywnie grozi uszczerbek lub unicestwienie. Źródłem potencjalnego zagrożenia mogą być nie tylko czyny ludzi, ale także zjawiska związane z aktywnością sił przyrody. Niebezpieczeństwo musi być rzeczywiste, tj. musi istnieć obiektywnie.

Osoba podejmująca działania opisane w art. 26 § 1 k.k. musi działać w celu uchylenia niebezpieczeństwa. Musi mieć świadomość jego istnienia oraz wolę jego uchylenia. Stan wyższej konieczności zachodzi jedynie wtedy, gdy niebezpieczeństwa utraty lub uszczuplenia dobra prawnego nie można było inaczej uniknąć, jak tylko poświęcając inne dobro prawem chronione (zasada subsydiarności). Jeśli więc uniknięcie takie realnie możliwe było w jakikolwiek inny sposób (ucieczka, uchylenie się, wezwanie pomocy) należy skorzystać z tego właśnie sposobu.

Warunkiem wyłączenia bezprawności czynu jest, aby dobro poświęcone przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego (zasada proporcjonalności). Ocena tej wartości musi odbywać się według kryteriów obiektywnych.

Zgodnie z art.26§2 i 4 kk – na stan wyższej konieczności uchylający jedynie winę nie mogą się powoływać osoby, na których ciąży szczególny obowiązek prawny ochrony danego dobra, nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste. Stan wyższej konieczności opisany w art. 26 § 2 k.k. Określony w § 2 stan wyższej konieczności nie uchyla bezprawności czynu, a jedynie winę korzystającego.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Stan nietrzeźwości

Art. 115 § 16 kk.

Stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu karnego zachodzi, gdy:

1. zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub
   
2. zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.
   

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Fałszywe zeznania

Art. 233. KK:  § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.

§ 3. Nie podlega karze, kto, nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania, składa fałszywe zeznanie z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

§ 4. Kto, jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu określonym w § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli:

1) fałszywe zeznanie, opinia lub tłumaczenie dotyczy okoliczności nie mogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy,

2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię lub tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy.

§ 6. Przepisy § 1-3 oraz 5 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Przestępstwo to może popełnić każdy, kto składa zeznania, które mają służyć za dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy. Chodzi tu o postępowanie chociażby tylko w podstawowych kwestiach uregulowane ustawą. Przepis wymienia indywidualnie tylko postępowanie sądowe ze względu na jego szczególne znaczenie uzasadnione rangą sądownictwa w systemie organów państwowych oraz wagą rozpoznawanych spraw. Przepis odnosi się też do innych postępowań nie uregulowanych całkowicie ustawą tylko, nawet w znacznym zakresie, aktami prawnymi niższego rzędu niż ustawa. Ma zastosowanie m.in. także do postępowań przed sądem polubownym przewidzianym w kodeksie postępowania cywilnego.

Czyn polega na zeznaniu nieprawdy lub na zatajeniu prawdy. Może być popełniony zarówno przez działanie, jak i zaniechanie. Treść zeznań obejmuje fakty jak i stany psychiczne świadka. Te ostatnie są szczególnie ważne w tych przypadkach, gdy świadek nie ma pewności, czy to co podaje w zeznaniach jest zgodne z prawdą. Wymóg zeznawania pełnej prawdy obejmuje obie kategorie danych.

Fałszywe zeznania są przestępstwem umyślnym. Mogą być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim - np. gdy świadek zeznaje nie mając pewności czy mówi prawdę i, godząc się na informację fałszywą, zataja swoją niepewność, co do której ma pełną świadomość, zatem jest to zeznanie fałszywe objęte zamiarem bezpośrednim.

Fałszywe zeznania są przestępstwem niezależnie od tego, jakie znaczenie objęte nimi informacje mają dla sprawy.

Zgodnie z § 2 warunkiem odpowiedzialności za fałszywe zeznania jest uprzedzenie zeznającego przez osobę przyjmującą zeznanie i działającą w zakresie swoich uprawnień o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebranie od niej przyrzeczenia. Osoba przyjmująca zeznanie musi być uprawniona do prowadzenia danego postępowania. Trzeba pamiętać, że do odebrania przyrzeczenia uprawniony jest jedynie sąd. Inne organy mogą jedynie uprzedzić o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Zgodnie z różnymi przepisami proceduralnymi niektóre osoby mają prawo odmówić złożenia zeznań lub odmówić odpowiedzi na pewne pytania. O tym prawie muszą być poinformowane przez organ procesowy. Stosownie do art. 233 § 3 k.k. nie podlega karze ten, kto złożył fałszywe zeznanie nie wiedząc o tym prawie, tzn. nie został o nim poinformowany przez prowadzącego przesłuchanie i nie wiedział o nim z innego źródła oraz uczynił to z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub osobie najbliższej. Popełnione tu zostało przestępstwo, ale sprawca z mocy prawa nie może być ukarany.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Rozbój

Art. 280. 

§ 1. Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,

podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3

Przestępstwo rozboju jest kwalifikowaną odmianą kradzieży. Zachowanie sprawcy polega na zaborze cudzej rzeczy ruchomej (w celu przywłaszczenia) przy użyciu jednego z trzech wymienionych w przepisie sposobów, tj. używając przemocy, grożąc natychmiastowym użyciem takiej przemocy albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności.

Groźba natychmiastowego użycia przemocy musi wprawdzie wzbudzić w zagrożonym obawę spełnienia, nie jest jednak wymagana realna możliwość spełnienia groźby, jak i zamiaru sprawcy zrealizowania jej. Groźba taka może być wyrażona nie tylko za pomocą słów, ale też w sposób konkludentny. Może zwłaszcza wynikać z zachowania się sprawcy.

Zarówno używanie przemocy jak i grożenie natychmiastowym jej użyciem nie muszą być skierowane bezpośrednio na osobę, której rzecz sprawca chce ukraść. Sprawca może bowiem stosować wymienione środki zmuszania przeciwko komukolwiek w tym celu, aby zawładnąć rzeczą.

Doprowadzenie do stanu nieprzytomności lub bezbronności polega na podjęciu takich działań, które nie będąc użyciem przemocy pozbawiają człowieka możności przeciwdziałania zaborowi mienia (np. związanie, zamknięcie, zabranie inwalidzie kul, uśpienie, odurzenie alkoholem).

Znamię "kradnie" odnosi się zarówno do sytuacji, w której sprawca własnoręcznie odbiera pokrzywdzonemu mienie z zamiarem przywłaszczenia, jak i gdy pokrzywdzony pod wpływem groźby użycia przemocy sam natychmiast wydaje napastnikowi żądany przedmiot

Znamiona kwalifikowanego typu rozboju (§ 2) dotyczą w szczególności przedmiotu, jakim posługuje się sprawca, oraz sposobu jego działania.

Przedmiotem ochrony jest tu własność mienia lub jego posiadanie oraz wolność i zdrowie człowieka.

Kwalifikowany typ rozboju określa art. 280 § 2 kk.

Art. 280. § 1. Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,

podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Przekroczenie granic obrony koniecznej

Art. 25.  § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 3. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu

Obok opisanego wprost w § 2 art. 25 k.k. tzw. ekscesu intensywnego (sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu), zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i doktryną występuje tam również tzw. eksces ekstensywny (obrona przedwczesna - defensio antecedens lub spóźniona - defensio subsequens). Ma on miejsce w przypadku stosowania obrony, gdy zamach nie wszedł jeszcze w fazę tworzącą zagrożenie dla chronionego dobra lub gdy zagrożenie to już nie istnieje, gdyż zamach się zakończył. Czyny popełnione w ramach powyższych ekscesów są czynami bezprawnymi, a nie szczególnymi postaciami obrony koniecznej. Uwzględniając szczególną sytuację motywacyjną ich sprawców, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia (sędziowskie prawo darowania kary).

Art. 25 § 3 k.k. wprowadził nie znaną dotychczas polskiemu ustawodawstwu instytucję obligatoryjnej klauzuli bezkarności, jeżeli eksces obrony koniecznej był wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Odnosi się ona jedynie do ekscesu intensywnego oraz ekstensywnego w formie defensio subsequens, jako że ustawodawca mówi tu o "usprawiedliwieniu okolicznościami zamachu", co wyklucza defensio antecedens, tam bowiem zamach jeszcze nie powstał.

Strach i wzburzenie są zjawiskami ze sfery psychiki napadniętego powodującymi, iż emocje zaczynają brać górę nad intelektem (co zbliża je do tzw. stanu silnego wzburzenia na gruncie art. 148 § 4 k.k.). Ocena, czy broniący się w chwili zdarzenia był w stanie strachu lub wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, należy jednak do sądu orzekającego, a nie do biegłych.

UWAGA!

W sejmie V kadencji został złożony projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Data złożenia 2007.05.18,r nr druku 1756. Projekt zakłada następujące zmiany w regulacji obrony koniecznej:

w art. 25:

a)    po § 2 dodaje się § 2a w brzmieniu:

"§ 2a.    Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej odpierając zamach związany z wdarciem się do domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia, ogrodzonego terenu lub pojazdu, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.",

b)    § 3 otrzymuje brzmienie:

"§ 3.    Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia, usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.";

Do dziś zmiany nie weszły w życie. Niewykluczone, że do egzaminu zostanie jednak znowelizowany kk w tej części.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Przedawnienie zbrodni stalinowskich

Przedawnienie zbrodni zabójstwa popełnione z inspiracji władz komunistycznych w okresie do 31 grudnia 1956 r.

Dotyczy starej ustawy z 1984 roku o Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. To ona wprowadziła definicję zbrodni stalinowskiej – czyli takiej, która była popełniona do 31.XII.1956 (nie ulegała ona przedawnieniu).

Obecnie regulująca problematykę zbrodni komunistycznych ustawa z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie rozróżnia zbrodni popełnionych w okresie do 31 grudnia 1956 roku od innych zbrodni komunistycznych.

Zbrodnia komunistyczna, w rozumieniu ustawy, to czyn popełniony przez funkcjonariusza państwa komunistycznego w okresie od 17 września
1939 do 31 lipca
1990, polegający na stosowaniu represji lub innych form naruszania praw człowieka wobec jednostki lub grupy ludności bądź w związku z ich stosowaniem, stanowiący przestępstwo według polskiej ustawy karnej obowiązującej w czasie jego popełnienia oraz inne przestępstwa enumeratywnie wymieniane przez ustawę (wskazuje ona szereg przestępstw w kk 1932 i 1969 roku) .

Zbrodnie komunistyczne stanowiące według prawa międzynarodowego zbrodnie przeciwko

Bieg terminu przedawnienia zbrodni komunistycznych, w rozumieniu, niebędących zbrodniami wojennymi lub zbrodniami przeciwko ludzkości, rozpoczyna się od dnia 1 sierpnia 1990 r. Karalność tych zbrodni ustaje po 40 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, oraz po 30 latach, gdy czyn stanowi inną zbrodnię komunistyczną. Przepisu art. 4 § 1 Kodeksu karnego nie stosuje się.

W stosunku do sprawców zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości lub zbrodni komunistycznych, nie stosuje się wydanych przed dniem 7 grudnia 1989 przepisów ustaw i dekretów, które przewidują amnestię lub abolicję.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl

Prostytucja

Prostytucja = świadczenie usług seksualnych w zamian za korzyści majątkowe. Prostytucja nie jest karalna. Karalne jest zmuszanie do uprawiania prostytucji:

Art. 203. Kto, przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne położenie, doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji,

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Stręczycielstwo = nakłanianie do uprawiania prostytucji. Od zmuszania penalizowanego w art. 203 różni się tym, że jest wykonywane jedynie poprzez środki intelektualnej perswazji bez użycia elementu siły czy podstępu. Sprawca działać musi w zamiarze bezpośrednim w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie lub innej osoby z wyłączeniem osoby nakłanianej. Ta bowiem jest tu ofiarą, a nie beneficjantem.

Kuplerstwo = ułatwianie prostytucji, oznacza podejmowanie w celu uzyskania korzyści majątkowej wszelkich czynności, które obiektywnie są w stanie stworzyć sprzyjające warunki dla uprawiania procederu.

Przedmiotowo są to czynności identyczne z opisanymi w ramach formuły pomocnictwa (art. 18 § 3 k.k.).

Ułatwianie prostytucji musi mieć charakter działań permanentnych, przez co kuplerstwo zyskuje formę przestępstwa o wieloczynowo określonych znamionach. Dla jego bytu nie wystarcza akt jednorazowego ułatwienia

Sutenerstwo = czerpanie korzyści majątkowej z uprawiania prostytucji przez inną osobę.

Sutenerstwo jest przestępstwem o wieloczynowo określonych znamionach, a więc wymaga ciągłości działania tj. powtarzającego się i pozostającego w łączności czasowej i przedmiotowej przyjmowania korzyści. Sutenerstwo w odniesieniu do kilku prostytutek nie powoduje rzeczywistego zbiegu przestępstw, lecz może wpłynąć na wymiar kary. Jest ono bowiem procederem, a nie aktem jednorazowym.

Art. 204.  § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to ułatwia,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Karze określonej w § 1 podlega, kto czerpie korzyści majątkowe z uprawiania prostytucji przez inną osobę.

§ 3. Jeżeli osoba określona w § 1 lub 2 jest małoletnim, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4. Karze określonej w § 3 podlega, kto zwabia lub uprowadza inną osobę w celu uprawiania prostytucji za granicą.

Zob. w Kodeksie Karnym

Zob. na Forum

Linki sponsorowane

KANCELARIA PRAWNA ul. Grunwaldzka 38A/6, Poznań tel. (061) 86-888-48 info@matysiak-kancelaria.pl www.matysiak-kancelaria.pl